ΤΑ "ΟΛΥΜΠΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ"

πέμπτη συνέχεια

ΛΕΞΙΚΟ ΑΡΧΑΙΩΝ ΟΛΥΜΠΙΚΩΝ ΑΓΩΝΩΝ

Από το έτοιμο για έκδοση "Λεξικό των Αρχαίων Ολυμπικών Αγώνων" παρατίθενται δειγματοληπτικώς ορισμένα λήμματα.

Με αλφαβητική κωδικοποίηση στο λεξικό αυτό καταγράφεται συνοπτικά ολόκληρη η χιλιόχρονη ιστορία από τη γέννηση των αρχαίων Ολυμπικών Αγώνων ίσαμε την κατάργησή τους.

Ιστορία, ορολογία και κανονισμοί αγωνισμάτων, πρόσωπα, κτίσματα, αθλήματα, λατρευτικό τυπικό και κάθε τι σχετικό με τον θεσμό συνθέτουν το λημματολόγιο του λεξικού για το μεγαλύτερο γεγονός της αρχαιότητας, του οποίου η τέλεση κάθε τέσσερα χρόνια έδινε το στίγμα της συνείδησης για την κοινή καταγωγή όλων των Έλλήνων και καθιέρωσε τον όρο εκεχειρία.

Οι τονισμένες πιο έντονα λέξεις δηλώνουν την παραπομπή σε λέξη-λήμμα του λεξικού.

Αγκύλη (αθλητική ορολογία, αγωνίσματα-εξάρτημα οργάνου/ Ακοντισμός): Λεπτή δερμάτινη λουρίδα προσαρμοσμένη στο κέντρο βαρύτητας του ακοντίου. Σχημάτιζε θηλιά μέσα από την οποία ο αθλητής περνούσε τον δείκτη και το μέσο δάκτυλο, ενώ τα υπόλοιπα δάχτυλα έπιαναν το στέλεχος του ακοντίου. Λειτουργούσε βοηθητικά δίνοντας μεγαλύτερη δύναμη στην εξακόντιση.

Άγχειν (αθλητική ορολογία, αγωνίσματα - τακτική/ Πάλη και Παγκράτιο): Άγχω= εφαρμόζω λαβή στραγγαλισμού. Υπήρξαν περιπτώσεις θανατηφόρου στραγγαλισμού παλαιστών και παγκρατιστών (όπως ο Αρραχίων), που προτίμησαν να πεθάνουν, παρά να παραδοθούν.

Η λαβή λεγόταν και ‘αποπνιγμός’.

Στην κυριολεξία η αρχαία ελληνική λέξη ‘άγχω’ σημαίνει ‘αποπνίγω’, ‘στραγγαλίζω’.

Βλέπε επίσης: ‘απαγορεύειν’.

Αγών (αθλητική ορολογία-λήμμα κορμού): Η αναμέτρηση. Η αθλητική άμιλλα. Η πρακτική έκφραση της αφηρημένης έννοιας του Αθλητισμού. Εκφράζεται με την έντονη προσπάθεια για την επικράτηση επί αντιπάλου, ή για την υπερπήδηση φυσικών και τεχνητών δυσκολιών. Σύμφωνα με το ερασιτεχνικό πνεύμα των πρώτων συγχρόνων Ολυμπικών (και άλλων αθλητικών) Αγώνων σημασία είχε η συμμετοχή στον ‘καλόν αγώνα’ και όχι η νίκη. Στους αρχαίους Ολυμπικούς (και τους άλλους αθλητικούς) Αγώνες αποκλειστικός στόχος ήταν η νίκη, η ανάδειξη του καλύτερου, που σε κάποιες περιπτώσεις δεν αναδεικνυόταν πάντα με θεμιτά μέσα.

Σε ορισμένα αγωνίσματα ο αγώνας διεξαγόταν ταυτόχρονα με το σύνολο των αθλητών (αγωνίσματα Στίβου και Ιππικοί Αγώνες), ενώ σε άλλα με μονομαχίες ζευγαριών (στα βαρέα αθλήματα της Πάλης, της Πυγμαχίας και του Παγκρατίου).

Ο όρος στον πληθυντικό (Αγώνες) είχε την έννοια συνόλου αγωνισμάτων με κοινό χαρακτηριστικό, έννοια που σήμερα αποδίδεται με τον όρο ‘άθλημα’ (Αγώνες Δρόμου, Κολυμβητικοί Αγώνες, Ιππικοί Αγώνες, Αγώνες Σαλπιγκτών και Κηρύκων κλπ).



Λαβή στο Παγκράτιο



Αγώνες Σαλπιγκτών και Κηρύκων (αθλήματα/ Αγωνίσματα): Παρα-αθλητικός διαγωνισμός, που συμπεριλαμβανόταν στο αγωνιστικό πρόγραμμα των Ολυμπικών Αγώνων. Τελούνταν στην πρώτη μέρα των Αγώνων από την 96^η Ολυμπιάδα (396 π.κ.χ.), όπου καθιερώθηκαν και παρέμειναν στο πρόγραμμα έως και την 122^η (292 π.κ.χ.), όπου οι νικητές τους έπαψαν να εμφανίζονται στους καταλόγους των ολυμπιονικών.

Ο διαγωνισμός τους λάμβανε χώρα στον βωμό της Άλτεως, μπροστά από τη στοά της Ηχούς. Νικητής ανακηρυσσόταν αυτός του οποίου η σάλπιγγα και η φωνή αντίστοιχα, θα ακουγόταν σε μεγαλύτερη απόσταση. Ο νικητής σαλπιγκτής είχε το προνόμιο να σαλπίζει τα διάφορα σήματα και παραγγέλματα των Αγώνων, ενώ ο νικητής κήρυκας ήταν αυτός, που θα εκφωνούσε την ανακήρυξη των ολυμπιονικών στο αγωνιστικό πρόγραμμα.

Σύμφωνα με τον κατάλογο των ολυμπιονικών και οι δύο πρώτοι χρονικά, που ανακηρύχτηκαν νικητές ήταν από την Ήλιδα· ο Τίμαιος στους σαλπιγκτές και ο Κράτης στους κήρυκες.

Trivia: Μολονότι το αγώνισμα είχε καταργηθεί, ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Νέρων ανακηρύχτηκε νικητής και στα δύο αγωνίσματα στην 211η Ολυμπιάδα, που υποτίθεται ότι πήρε μέρος, το 65 κ.χ.

Βλέπε επίσης: Κήρυκες, Σαλπιγκτές.

Αγωνοθέτης (αθλητική ορολογία, διοργάνωση/ ιδιότητα θεσμοθετημένου οργάνου): Αυτός που ιδρύει, θεσπίζει, ‘τελεί’, διευθύνει αγώνες, ανακηρύσσει τους νικητές και απονέμει τα έπαθλα. Ειδικά για τους Αγώνες στην Ολυμπία είναι έννοια συνώνυμη του Ελλανοδίκη, που σαν φυσικό πρόσωπο, ή σαν σώμα από φυσικά πρόσωπα λειτουργούσε με πλήρεις εξουσίες μέσα στα πλαίσια του θεσμού  ως ανώτατο εντεταλμένο θεσμοθετημένο όργανο για τη διεξαγωγή των Αγώνων, εν ονόματι της πόλης των Ηλείων, η οποία ήταν ο ουσιαστικός αγωνοθέτης. Ο όρος εμφανίζεται για πρώτη φορά σε κείμενα του 5^ου π.κ.χ. αιώνα ως συνώνυμο του παλιότερου όρου ‘αθλοθέτης’, ενώ είναι επίσης συνώνυμο με τους όρους ‘αγωνοδίκης’ και ‘αγωνάρχης’.

Σύμφωνα με τη μυθολογική παράδοση πρώτος αγωνοθέτης στην Ολυμπία υπήρξε ο Ηρακλής ο Ιδαίος, που νίκησε τα τέσσερα αδέλφια του στο αγώνισμα του δρόμου.

[Εγκυκλοπαιδικά] :Ο τίτλος του αγωνοθέτη, ήδη, από την προ-κλασική ήταν ιδιαίτερα τιμητικός και όριζαν ως αγωνοθέτες βασιλείς, πρόσωπα αρχοντικής καταγωγής ή επιφανείς πολίτες. Στα δε ομηρικά κείμενα αναφέρεται ως ‘αισυμνήτης’, της οποίας η αρχική έννοια ήταν ‘αιρετός βασιλέας’.

Trivia: Ανεξάρτητα από τη μυθολογική παράδοση πρώτος αγωνοθέτης των Αγώνων στην Ολυμπία θεωρείται ο βασιλιάς Ίφιτος της Ήλιδας, που σύμφωνα με τον θρύλο είναι αυτός που καθιέρωσε ιστορικά τους Αγώνες περίπου τον 9^ο π.κ.χ. αιώνα.



Τερματισμός σε αγώνα δρόμου υπό το βλέμμα του ραβδοφόρου αλύτη,
ενώ άλλος αθλητής ετοιμάζεται για άλμα κρατώντας τους αλτήρες.



Αθλητής (αθλητική ορολογία –γενική ιδιότητα): Η ιδιότητα του αθλητή αναφέρεται για πρώτη φορά στα ομηρικά έπη με τον ποιητικό όρο ‘αθλητήρ’ και σημαίνει αυτός, που πραγματοποιεί άθλο. Αθλητικά προσδιορίζει τον μετέχοντα ανταγωνιστικά σε ατομικούς ή ομαδικούς αγώνες αθλητικών διοργανώσεων διεκδικώντας ηθικό, συμβολικό ή υλικό έπαθλο νίκης.

Στους Αγώνες της Ολυμπίας οι αθλητές, που έπαιρναν μέρος ήταν δρομείς (σταδιοδρόμοι, διαυλοδρόμοι, δολιχοδρόμοι, οπλιτοδρόμοι), παλαιστές, πύκτες (πυγμάχοι), παγκρατιαστές, αναβάτες (ιππείς), ηνίοχοι (αρματοδρόμοι), ενώ ειδικευμένοι άλτες, ακοντιστές και δισκοβόλοι δεν έπαιρναν μέρος, μολονότι τα αντίστοιχα αγωνίσματά τους τελούνταν στην Ολυμπία ως αγωνίσματα στο Πένταθλο.

Το πλαίσιο των νόμων που καθόριζε τη συμμετοχή των αθλητών στους Αγώνες της Ολυμπίας ήταν πολύ αυστηρό, με περισσότερες απαγορευτικές διατάξεις από τους αντίστοιχους νόμους των άλλων Πανελληνίων Αγώνων.

Εκ προοιμίου αποκλείονταν από τους Αγώνες, αν δεν ήταν Έλληνες ελεύθεροι πολίτες, με γονείς επίσης ελληνικής καταγωγής και αν βαρύνονταν με πράξεις ασέβειας, φόνο, σύληση ναού και παραβίαση της ιερής εκεχειρίας, τόσο οι ίδιοι προσωπικά, όσο και η πόλη τους. Αρχικά, στις πρώτες διοργανώσεις και η ιδιότητα της αρχοντικής καταγωγής ήταν απαραίτητη, ιδιότητα που, ωστόσο, προοδευτικά ατόνησε, καθώς οι δημοκρατικοί θεσμοί επικράτησαν σχετικά νωρίς στις περισσότερες πόλεις-κράτη της Ελλάδας, όπως επίσης ατόνησε και η ιδιότητα της ελληνικής καταγωγής, όταν και οι Αγώνες προσαρμόστηκαν στην οικουμενικότητα της Pax Romana από τον δεύτερο π.κ.χ. αιώνα έως την τυπική ‘κατάργησή’ τους το 393 κ.χ.

Στις αγωνιστικές υποχρεώσεις τους συμπεριλαμβανόταν η υποχρεωτική παρουσία τους και εκγύμνασή τους στην Ολυμπία ένα μήνα πριν τους Αγώνες, καθώς και μια καθ’ όλα αθλητική διαβίωση και συμπεριφορά με σκληρή προπόνηση, προσεγμένη διατροφή και συναναστροφές μόνον με τους άλλους αθλητές, τους γυμναστές και τους βοηθητικούς (δούλους κλπ) του απομονωμένου αθλητικού κοινοβίου. Ανάρμοστη συμπεριφορά, ή μη τήρηση των κανονισμών εκγύμνασης συνιστούσε λόγους αποβολής τους από τους υποψήφιους να αγωνιστούν.  Ακύρωση συμμετοχής και βαρύ πρόστιμο περίμενε όσους αθλητές καθυστερούσαν να φτάσουν στην Ολυμπία στον προκαθορισμένο χρόνο και η καθυστέρησή τους δεν οφειλόταν σε αποδεδειγμένη ανώτερη βία. Βαρύτατα παραπτώματα στη διάρκεια των αγώνων (καταπάτηση του αθλητικού όρκου, ασέβεια, απείθεια, αντιαθλητική συμπεριφορά, χρηματισμός ή δωροδοκία) οδηγούσαν σε ισόβιο αποκλεισμό και, αν είχαν ανακηρυχτεί στο μεταξύ νικητές σε κάποιο αγώνισμα, οδηγούσε και σε ακύρωση της ανακήρυξής τους σε ολυμπιονίκες.

Από την άλλη μεριά, για τους αθλητές που έπαιρναν το χρίσμα να αγωνιστούν στην Ολυμπία ήταν μια ξεχωριστή τιμή και όνειρο κάθε αθλητή στην κλασική ελληνική αρχαιότητα. Αυτό, αντιστάθμιζε και με το παραπάνω τις όποιες θυσίες, που τους επέβαλλαν οι αυστηροί κανονισμοί. Τιμές ήρωα περίμεναν, επιπρόσθετα, αυτούς που θα κέρδιζαν τον κότινο της νίκης, ξέχωρα τις υλικές παροχές και αξιώματα, που τους επεφύλασσε η πόλη τους σε ισόβια βάση.

Αθλοθέτης: (αθλητική ορολογία, διοργάνωση/ ιδιότητα θεσμοθετημένου οργάνου): Η σημασία του όρου στους αθλητικούς αγώνες της κλασικής εποχής ήταν διπλή ως ιδιότητα ταυτόσημη ως έννοια. ‘Αθλοθέτης’ σημαίνει αυτός που ορίζει το αγώνισμα, ως συνώνυμο του ‘αγωνοθέτη’. Παράλληλα προσδιορίζει και αυτόν που ‘θέτει το άθλον’, δηλαδή που ορίζει και το έπαθλο της νίκης. Επειδή, δε το άθλο είναι το ζητούμενο του αθλητικού αγώνα, αυτός που ορίζει τον αγώνα και που ορίζει και το έπαθλο είναι ένα και το αυτό πρόσωπο.

Βλέπε: Αγωνοθέτης.

Αιωρισμός (αθλητική ορολογία-Αγωνίσματα/ Άλμα): Η τρίτη από τις τέσσαρες φάσεις ενός άλματος (σε μήκος). Ως όρος περιγράφει την τροχιά του αθλητή στον αέρα από την αναπήδησή του στον βατήρα έως το σημείο πτώσης του στα εσκαμμένα (σκάμμα).

Ακονιτί (αθλητική ορολογία- Αγωνίσματα/ Πάλη, Πυγμή, Παγκράτιο):Σημαίνει ‘χωρίς κόνιν’ (σκόνη). Επιρρηματικός τύπος, που συνόδευε τη λέξη ‘νίκη’ προσδιορίζοντάς της ως νίκη χωρίς κόπο. Την ακονιτί νίκη την παραχωρούσαν οι ελλανοδίκες σε αθλητή της Πάλης, της Πυγμής (Πυγμαχίας) και Παγκρατίου, όταν ο αντίπαλός του, για κάποιο λόγο, δεν εμφανιζόταν στην παλαίστρα να αγωνιστεί. Τότε ο αθλητής, που είχε παρουσιαστεί ανακηρυσσόταν νικητής ‘ακονιτί’, δηλαδή ότι είχε κατακτήσει τη νίκη χωρίς να σκονιστεί από πτώσεις στην παλαίστρα.



Άρση λίθων. Δεν ήταν αγώνισμα αντίστοιχο με τη σύγχονη άρση βαρών.
Η άρση λίθων ήταν μόνο για ενδυνάμωση των αθλητών στα πλαίσια της
προπόνησής τους.



Ακοντισμός (Αθλητική ορολογία- Αγωνίσματα/ Ρίψεις): Ήταν ένα από τα πέντε αγωνίσματα του αρχαιοελληνικού Πεντάθλου, αν και ως αυτόνομο αγώνισμα προϋπήρχε της ένταξής του στο σύνθετο πένταθλο αγώνισμα. Στους Αγώνες της Ολυμπίας ο ακοντισμός εμφανίστηκε (μαζί με το Πένταθλου) στην 18^η Ολυμπιάδα (708 π.κ.χ.) Μέσα στα επόμενα 100 χρόνια ταυτόχρονα με την καθιέρωση και των άλλων μεγάλων Πανελληνίων Αθλητικών Αγώνων ο Ακοντισμός -μέσω του Πεντάθλου- συμπεριλήφθηκε εξ αρχής και στα δικά τους αγωνιστικά προγράμματα.

Ο Ακοντισμός, αγώνισμα που προερχόταν καθαρά από την πολεμική τακτική, εμφανίζεται αγωνιστικά με δύο είδη. Τον Εκηβόλο Ακοντισμό και τον Στοχαστικό Ακοντισμό.

Trivia: Προστάτης του αγωνίσματος ήταν ο θεός Απόλλων με την προσωνυμία ‘Εκάεργος’ ή ‘Εκηβελέτης’.

Άκριτος Αγών (αθλητική ορολογία- κανονισμοί): Ήταν ο αγώνας μεταξύ δύο αντιπάλων που η έκβασή του δεν κρίθηκε και ως εκ τούτου δεν έδωσε νικητή. Με σύγχρονους αθλητικούς όρους: η ισοπαλία. Συνέβαινε, όταν μεταξύ δύο ισοδυνάμων αντιπάλων στην Πάλη, στην Πυγμή, ή στο Παγκράτιο ο αγώνας παρατεινόταν και μετά τη δύση του ηλίου, όπου για θρησκευτικούς λόγους, αλλά και για πρακτικούς έπρεπε να διακοπεί. Σε αυτή την περίπτωση προβλεπόταν να ισχύσει η Ιερή Νίκη.            

Αλείπτες αλείβουν με λάδι τους αθλητές. Αυτός δεξιά στάζει στην παλάμητου μερικές σταγόνες από τον αρύβαλλο.
Γενικά η εντριβή των αθλητών με λάδι αφενός γινόταν για μυοχαλάρωση και αφετέρου για να ξεφεύγουν γλυστρώντας
από τις λαβές των αντιπάλων τους στην Πάλη και στο Παγκράτιο.

Αλείπτης (αθλητική ορολογία, ειδικότητα/ βοηθητική): Εξειδικευμένος, συνήθως, δούλος στην ομάδα υποστήριξης ενός αθλητή, ο οποίος ήταν επιφορτισμένος να αλείφει με λάδι τον αθλητή πριν αγωνιστεί στην Πάλη ή στο Παγκράτιο. Αφού πρώτα έριχναν το λάδι στο σώμα του αθλητή με ένα μικρό δοχείο, τον αρύβαλλο, το άπλωναν στη συνέχεια κάνοντας ταυτόχρονα και ένα είδος μασάζ στους μυς του αθλητή με τα χέρια τους. Ο ρόλος του αλείπτη συνεχιζόταν και μετά τον αγώνα, όπου πάλι με επάλειψη λαδιού και μασάζ χαλάρωναν τους κουρασμένους και πονε­μένους από την προσπάθεια και τα χτυπήματα μυς του αθλητή.

Για την εξειδικευμένη τεχνική τους, ειδικά στο μετά τον αγώνα χαλάρωμα, λεγόταν επίσης και ια­τρολείπτες.

Άλτις, η (τοποθεσία-ιστορία): Ιερό άλσος, θρησκευτική και διοικητική καρδιά της αρχαίας Ολυμπίας. Η Άλτις ήταν ιερός χώρος της Ήλιδας και πριν από την επίσημη καθιέρωση των Αγώνων προς τιμή του Ολύμπιου Δία. Κατοικημένη από την τρίτη χιλιετία π.κ.χ. υπήρξε από την εποχή του Χαλκού (2^η π.κ.χ. χιλιετία) κέντρο λατρείας του θεού Κρόνου (Χρόνου;) στον λόφο, που ακόμα έως σήμερα λέγεται Κρόνιος. Λατρεύονταν επίσης οι προ του Δωδεκαθέου θεές Γαία και Ρέα και αργότερα οι ήσσονες θεότητες Ηρακλής ο Ιδαίος -μυθικός ιδρυτής των Αγώνων-, Θέμιδα –προστάτιδα της Δικαιοσύνης- και Ειλείθυια -προστάτιδα του τοκετού-. Ο Ηρακλείδης Όξυλος μετέτρεψε τον χώρο σε κέντρο λατρείας του Πέλοπος και της Ιπποδαμείας καθιερώνοντας αγώνες αρματοδρομίας σε ανάμνηση της μυθολογικής νίκης του Πέλοπος επί του Οινομάου, που παρέπεμπε συμβολικά στην επικράτηση του δωρικού φύλου επί του παλαιότερου πρωτοελληνικού στην περιοχή. Με την ανάπτυξη των Αγώνων η Άλτις εξελίχθηκε, κυριολεκτικά, σε ιερόπολη με λαμπρούς ναούς, όπως αυτοί του Ολυμπίου Δία, της Ήρας κλπ, με δεκάδες ιερά και βωμούς αφιερωμένους σε θεούς και μυθικούς ήρωες και με τους θησαυρούς, δηλαδή τους αναθηματικούς ναΐσκους των πόλεων. Επίσης, εκατοντάδες αγάλματα και προτομές ηρώων, ολυμπιονικών επιφανών ανδρών κλπ στόλιζαν τις αλέες του χώρου. Στην Άλτιν είχε ανεγερθεί και το πρώτο μικρό στάδιο, που αργότερα μεταφέρθηκε έξω από τον χώρο του άλσους.

Δίπλα στον ναό του Δία υπήρχε η ιερή αγριελιά (κότινος), που σύμφωνα με τον μύθο την είχε φυτέψει ο ίδιος ο Ηρακλής και από τα κλαδιά της φτιάχνονταν τα στεφάνια με τα οποία στεφάνωναν τους ολυμπιονίκες.

[Εγκυκλοπαιδικά] Άλτις σημαίνει ‘άλσος’ στην αρχαία τοπική διάλεκτο της Ήλιδας.

Αλύτης (Αθλητική ορολογία/ ιδιότητα θεσμοθετημένου οργάνου): Σώμα, κατά κάποιο τρόπο, Αθλητικής Αστυνομίας, που με επικεφαλής τον αλυτάρχη επόπτευε στον αγωνιστικό χώρο και στο χώρο των θεατών μόνον όσο τελούνταν τα αγωνίσματα με τομείς των αρμοδιοτήτων του την κόσμια συμπεριφορά των θεατών και την ομαλή διεξαγωγή του αγωνιστικού προγράμματος. Σε αυτό το δεύτερο σκέλος λειτουργούσαν και ως βοηθοί των ελλανοδικών επιβάλλοντας στους αθλητές να συμμορφώνονται στους κανονισμούς. Όσοι από αυτούς έφεραν ως ‘οπλισμό’ τους ράβδους ή μάστιγες (μαστίγια) ονομάζονταν ραβδούχοι (ραβδοφόροι) και μαστιγοφόροι αντίστοιχα και στα καθήκοντά τους ήταν, επίσης, η αστυνόμευση και τήρηση της τάξης σε όλο τον χώρο της Ολυμπίας και σε ολόκληρο το 24ωρο.

[Εγκυκλοπαιδικά] Η ετυμολογία της λέξης έχει αβέβαιη προέλευση. Πιθανολογείται ότι προέρχεται από μυκηναϊκή λέξη (Fαλυ-τάς) που σήμαινε ραβδοφόρος.

Στιγμιότυπο από αγώνα δρόμου ταχύτητας (Στάδιος δρόμος) αποτυπωμένο σε μελανόμορφο αγγείο.

Αμφιθαλής παις (κοινωνικός βίος, ειδικότητα βοηθητική/ Τελετουργία): Αγόρι έως 12 περίπου χρονών, του οποίου ζούσαν και οι δύο γονείς.

Ο ρόλος του στο τελετουργικό της ανακήρυξης των ολυμπιονικών ήταν να κόβει με ένα χρυσό δρεπάνι από την καλλιστέφανον ελαία τα φυλλοφόρα κλαδιά με τα οποία φτιάχνονταν οι κότινοι, τα στεφάνια των νικητών.

Ανολυμπιάδες (διοργάνωση): Με τον όρο ‘Ανολυμπιάς’ η Βουλή των Ηλείων χαρακτήρισε ως παράνομες και ονόμασε τέσσαρες Ολυμπιάδες στη χιλιόχρονη ιστορία του θεσμού, που δεν διοργανώθηκαν από τους Ηλείους, προνόμιο που μόνον στον εαυτό τους αναγνώριζαν. Τις τρεις πρώτες τις διοργάνωσε η γειτονική και εχθρική στην Ήλιδα, η Πίσα, που σε εκείνα τα χρονικά διαστήματα η Ολυμπία βρισκόταν στον έλεγχό της. Ήταν το 748 π.κ.χ. (8^η Ολυμπιάδα), το 644 π.κ.χ. (34^η Ολυμπιάδα), καθώς και η επεισοδιακή 104^η Ολυμπιάδα το 364 π.κ.χ. Η τέταρτη, μια πραγματικά παρωδία Ολυμπιάδας διοργανώθηκε από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Νέρωνα με αριθμό σειράς 211^η  εκτός χρόνου το 65 κ.χ. προκειμένου να πάρει και ο ίδιος μέρος σε αυτήν και να δοξαστεί! Οι ολυμπιονίκες αυτών των Ολυμπιάδων δεν αναγνωρίστηκαν από τους Ηλείους και διαγράφηκαν από τα επίσημα αρχεία καταγραφής. Ωστόσο, η αρίθμησή τους παρέμεινε.

[Εγκυκλοπαιδικά]: Σχετικά με τη συνεχή αρίθμηση των Ολυμπιάδων, ανεξάρτητα του αν έγιναν ή όχι είναι και η ανάλογη περίπτωση τριών διοργανώσεων στη σύγχρονη ιστορία του θεσμού. Αναφέρονται στη συνεχή αρίθμηση, αλλά δεν έγιναν λόγω των δύο Παγκοσμίων Πολέμων η 6^η Ολυμπιάδα το 1916, η 12^η και η 13^η το 1940 και 1944 αντίστοιχα. Ανολυμπιάδα, ωστόσο, από αυτές τις τρεις σύμφωνα με τον αρχαίο όρο, μόνον η 6^η θα μπορούσε να χαρακτηριστεί, αφού πραγματοποιήθηκε μια ‘ψευδο-ολυμπιάδα’ με αθλητές των Κεντρικών Δυνάμεων, που πάντως παραμένει σχεδόν άγνωστη και οι ολυμπιονίκες της δεν αναγνωρίστηκαν από την Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή (IOC). Αντίθετα, οι νικητές της Μεσολυμπιάδας του 1906 στην Αθήνα αναγνωρίζονται και καταγράφονται ως ολυμπιονίκες, μολονότι η διοργάνωση εκείνη δεν συμπεριλαμβάνεται στην αρίθμηση των συγχρόνων  Ολυμπιάδων.

Απαγορεύειν (αθλητική ορολογία/ Παγκράτιο, Πάλη, Πυγμαχία): Σήμα αθλητή προς τον αντίπαλό του και τον ελλανοδίκη, ότι παραδέχεται την ήττα του και εγκαταλείπει τον αγώνα, επειδή δεν μπορεί να συνεχίσει, είτε γιατί είχε τραυματιστεί, είτε γιατί η λαβή του αντιπάλου του (π.χ, αποπνιγμός) θα είχε ως συνέπεια τον τραυματισμό του ή και ακόμα τον θάνατό του. Το σήμα ήταν σήκωμα του χεριού του με τον αντίχειρα προτεταμένο. Ο ελλανοδίκης διέκοπτε τον αγώνα αμέσως, κατακυρώνοντας τη νίκη υπέρ του αντιπάλου του.

Υπήρξαν, ωστόσο και περιπτώσεις, που ο αθλητής προτιμούσε να πεθάνει από τη λαβή ή τα χτυπήματα του αντιπάλου του, παρά να παραδοθεί, όπως ο παγκρατιαστής Αρραχίων στην 54^η Ολυμπιάδα.

Trivia: Οι Σπαρτιάτες δεν αγωνίζονταν στα βαρέα αθλήματα, επειδή οι νόμοι της πατρίδας τους δεν επέτρεπαν παραδοχή ήττας και παράδοση στον αντίπαλο, όχι μόνο στον πόλεμο, μα και στον αθλητισμό.



Η γραμμή τερματισμού στο στάδιο της Ολυμπίας

Αποκλεισμός γυναικών (διοργάνωση, θέσμια): Οι γυναίκες, εκτός από την Ιέρεια της Δήμητρας Χαμύνης, δεν είχαν δικαίωμα, με ποινή θανάτου, να βρίσκονται στον χώρο της Ολυμπίας στη διάρκεια των Αγώνων. Η αυστηρότατη απαγόρευση της γυναικείας παρουσίας στο στάδιο παραμένει έως σήμερα ανεξήγητη ως αιτία και συγκεχυμένη ως γενικός κανόνας. Η απαγόρευση ίσχυε μόνο για τις ενήλικες και παντρεμένες γυναίκες, ενώ για τις ανήλικες ο κανονισμός δεν ίσχυε, όπως σαφώς και ρητά το αναφέρει ο Παυσανίας («Παρθένους δε ουκ είργουσι θεάσθαι»), αλλά είναι μάλλον απίθανο κάποιος πατέρας να συνόδευε την κόρη του στην Ολυμπία και εξ ίσου παράδοξο να επιτρέπεται να παρακολουθούν έφηβες τους Αγώνες και να απαγορεύεται στις μητέρες και στις γυναίκες των αθλητών. Δεδομένου δε ότι παρά την απαγόρευση παρουσίας γυναικών στους Αγώνες, γυναίκες μπορούσαν να ανακηρυχτούν ολυμπιονίκες στα Ιππικά Αγωνίσματα με την ιδιότητα του χορηγού-ιπποτρόφου, φαίνεται ότι ο κανόνας είχε την τιμητική του εξαίρεση, όπου εικάζεται η παρουσία των γυναικών από το γεγονός ότι δεν θα ήταν δυνατό να στέφονται ολυμπιονίκες δια αντιπροσώπου.

Για τις γυναίκες που θα παρέβαιναν τον θεσμικό κανονισμό της απαγόρευσης της παρουσίας τους στους Αγώνες της Ολυμπίας η ποινή ήταν ο θάνατος με κατακρήμνιση από το Τυπαίο όρος. Ωστόσο, δεν έχει πουθενά αναφερθεί εκτέλεση τέτοιας ποινής, αφού και η Καλλιπάτειρα που συνελήφθη, αθωώθηκε.

Βαρασδάτης ή Αρτάβασδος (ιστορία, πρόσωπα/ Αθλητισμός): Πάρθος πρίγκιπας της δυναστείας των Αρσακιδών στην Αρμενία. Είναι ο τελευταίος αναφερόμενος στον κατάλογο των ολυμπιονικών. Νίκησε στην Πυγμαχία στην 291^η Ολυμπιάδα το 385 κ.χ. δηλαδή στη χρονιά, που με διάταγμα του Θεοδοσίου του Μεγάλου οι Αγώνες της Ολυμπίας -σε πλήρη παρακμή- καταργήθηκαν μαζί με όλες τις άλλες ‘ειδωλολατρικές’ εκδηλώσεις.

[Εγκυκλοπαιδικά]: Το όνομά του Βαρασδάτης ή Αρτάβασδος είναι η εξελληνισμένη απόδοση του ονόματος Βαραστάπ.



Αλύτης παρατηρεί αθλητή για παράπτωμά του σε ερυθρόμορφο αγγείο.



Βουλευτήριο (κτίσμα/ διοίκηση): Κτιριακό συγκρότημα στα νότια από την Άλτι και νοτιοδυτικά του Ιπποδρομίου σε ένα σύμπλεγμα κτιρίων μαζί με τα Λουτρά και τη Νότια Στοά. Στο Βουλευτήριο λειτουργούσε το διοικητικό κέντρο των Αγώνων της Ολυμπίας.

Το αρχικό κτίριο οικοδομήθηκε τον 6^ο π.κ.χ. αιώνα και μέχρι τον 2^ο π.κ.χ. αιώνα υπέστη αρκετές μετατροπές, προκειμένου να αντιμετωπίσει τις ολοένα αυξανόμενες διοικητικές ανάγκες της διοργάνωσης. Αποτελούταν από τρία κτίσματα, όπου στο μεν ένα από αυτά λειτουργούσε η έδρα της Ολυμπιακής Βουλής των Ηλείων στο μητρώο της οποίας φυλάσσονταν τα επίσημα αρχεία των Αγώνων και αποφασίζονταν οι ποινές. Στο δεύτερο κτίριο συνεδρίαζαν οι ελλανοδίκες, γινόταν η εγγραφή των αθλητών και εκδικάζονταν οι ενστάσεις, ενώ στο τρίτο, το μικρότερο και ανάμεσα στα άλλα δύο κτίρια, οι αθλητές, προπονητές και οι κριτές ορκίζονταν στον βωμό του Ορκίου Διός.

Έξω από το Βουλευτήριο ήταν αναρτημένο το Λεύκωμα, μαρμάρινη στήλη με το πρόγραμμα των αγώνων.

Ακόμα μερικά λήμματα από το "Λεξικό των Αρχαίων Ολυμπικών Αγώνων στην επόμενη συνέχεια

ΤΑ «ΟΛΥΜΠΙΑ» ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

(4η συνέχεια)

Ôá áñ÷áßá ïëõìðéêÜ áãùíßóìáôá

Τα αθλητικά αγωνίσματα, όχι μόνο αυτά που αναπτύχθηκαν στην αρχαία Ελλάδα, αλλά και όπου αλλού υπήρξε αθλητική παράδοση ήταν στην τέλεσή τους προσομοιώσεις με το στοιχείο της άμιλλας στρατιωτικής εκπαίδευσης και πολεμικών ικανοτήτων. Από την άλλη μεριά στις πανάρχαιες ρίζες τους ήταν συνυφασμένοι με τη θρησκευτική λατρεία και με νεκρικά, ταφικά έθιμα. Οι Ρωμαίοι πιο πρακτικοί από όλους τα ξεχώρισαν από τη θρησκευτική λατρεία, θέτοντας το αιματηρό αποτέλεσμα στην έκβαση της μονομαχίας ως ζητούμενο στην υπηρεσία του “άρτου και θεάματος”.

Η κουλτούρα του κάθε λαού ήταν αυτή που προσέδιδε στο αθλητικό αγώνισμα τον βαθμό προσομοίωσης με πραγματικό πολεμικό συμβάν. Για παράδειγμα τα αθλήματα και τα αγωνίσματα που καθιερώθηκαν στον ελληνικό χώρο ήταν αναίμακτη έκφραση ευγενικής άμιλλας των αντιπάλων και στις όσες περιπτώσεις υπήρξε ατύχημα αγωνιζομένου και μάλιστα θανατηφόρου ενός από τους αντιπάλους τούτο οφειλόταν κυρίως σε τυχαία συγκυρία.

Αν οι κριτές διαπίστωναν ηθελημένη ενέργεια αθλητή που αποσκοπούσε στη φυσική εξόντωση του αντιπάλου, ο δράστης θεωρούταν δολοφόνος και τιμωρούταν παραδειγματικά. Ραβδοφόροι επιτηρούσαν τους αγώνες που υπήρχε σωματική επαφή (πάλη, πυγμαχία και παγκράτιο) και χτυπούσαν τους αθλητές που παρέβαιναν τους κανονισμούς θέτοντας, με τον τρόπο που αγωνίζονταν, σε κίνδυνο τη σωματική ακεραιότητα των αντιπάλων τους. Υπάρχει, μάλιστα, και το “δεδικασμένο” να ανακηρυχθεί νικητής ολυμπιονίκης παγκρατιστής, που δέχτηκε ηθελημένο θανατηφόρο χτύπημα και ο φονιάς του να αποπεμφθεί από την Ολυμπία με το στίγμα του δολοφόνου και να τιμωρηθεί με ισόβιο αποκλεισμό από κάθε αθλητική και θρησκευτική εκδήλωση όπου γης Ελλήνων, ενώ σημαδεύτηκε και με την αρά (κατάρα) των Θεών.

Ωστόσο, είναι σχήμα οξύμωρο, το ότι κατά μία από τις εκδοχές για την καθιέρωση των αρχαίων Ολυμπικών Αγώνων στη βάση του μύθου υπάρχει δολοφονία. Είναι η αρματοδρομία ανάμεσα στον βασιλέα της Πίσας τον Οινόμαο και τον Πέλοπα, που διεκδικούσε την κόρη του βασιλιά την Ιπποδάμεια για γυναίκα του. Ο Οινόμαος νικούσε τους επίδοξους γαμπρούς του στην αρματοδρομία και τους αποκεφάλιζε· αυτός ήταν ο όρος του αγώνα: «ή με νικάς και παίρνεις την κόρη μου για γυναίκα σου, ή σε νικώ και σε αποκεφαλίζω!»

Ο Πέλοπας δωροδόκησε τον ηνίοχο του Οινόμαου τον Μυρτίλο να βγάλει τη σφήνα από τους τροχούς της άμαξας με αποτέλεσμα το άρμα να ανατραπεί και ο Οινόμαος να σκοτωθεί. Μετά ο Πέλοπας σκότωσε και τον Μυρτίλο για να μην τον εκβιάζει και παντρεύτηκε την Ιπποδάμεια.

Σε ανάμνηση της νίκης του ίδρυσε τα Ολύμπια και η Ιπποδάμεια τα Ήραια, τους αντίστοιχους αγώνες (με μοναδικό αγώνισμα τον δρόμο ενός σταδίου για γυναίκες. Αυτά λέει η Μυθολογία.

Στην ιστορική πορεία των αρχαίων Ολυμπικών Αγώνων οι Αγώνες ήταν γιορτή, όπου ο νικητής αποθεωνόταν και ο ηττημένος εισέπραττε το μερίδιο της φήμης που δικαιούταν εφ’ όσον είχε επιδείξει το πρέπον αθλητικό πνεύμα συμμετέχοντας κι αυτός στην αποθέωση του νικητή του… Και  έτσι συνέβαινε τις περισσότερες φορές, εκτός από τις λίγες, όπου ο νικητής είχε διεκδικήσει τον κότινο με όχι τίμια μέσα και τούτο αποδεικνυόταν. Οι λίγοι “Ζάνες”, τα αγαλματίδια που υποχρεώνονταν να αναρτήσουν στον περίβολο της Άλτης οι αθλητές των οποίων είχε αφαιρεθεί ο τίτλος του νικητή για λόγους που είχαν να κάνουν με τους πλάγιους τρόπους χάρη στους οποίους είχαν νικήσει.

Στους πρώτους ιστορικούς και ιστορημένους Αγώνες στην Ολυμπία, που διεξήχθησαν στα 776 π.κ.χ. καταγράφηκε στα αρχεία του ιερατείου της Ήλιδας ένα και μοναδικό αγώνισμα. Ο Στάδιος δρόμος, δηλαδή αγώνας ταχύτητας σε μήκος απόστασης ενός σταδίου και η διάρκειά της διοργάνωσης ήταν μόλις μία μέρα μέσα στην οποία χωρούσαν εκτός από τη διεξαγωγή του αγωνίσματος και οι σχετικές θρησκευτικές τελετές, καθώς και η απαραίτητη ζωοπανήγυρη, στα πλαίσια της οποίας διεξαγόταν και το μοναδικό αγώνισμα.

Φυσικά δεν επρόκειτο για πανελλήνιας εμβέλειας διοργάνωσης, αλλά καθαρά τοπικής, ενώ η περίφημη εκεχειρία, ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία στην ιδεολογία του Ολυμπισμού προστέθηκε αργότερα. Σύμφωνα με μαρτυρίες αρχαίων ιστορικών η εκεχειρία ήταν αυτή ακριβώς, μπορεί και αντίστροφα, που οδήγησε στη σύσταση των αγώνων της Ολυμπίας και την ανακήρυξη της περιοχής ως απαραβίαστης από επιθετικές ενέργειες. Αυτό συνάγεται από την αναφορά στο κείμενο που αναγραφόταν στον δίσκο του Ιφύτου, ο οποίος, ωστόσο στους μεταγενέστερους ιστορικούς χρόνους  είχε ήδη χαθεί με συνέπεια η ύπαρξή του να βρίσκεται κάπου μεταξύ θρύλου και γεγονότος. Η ουσία είναι, πάντως, ότι η ανά τετραετία κήρυξη των Αγώνων επέβαλλε την υποχρεωτική διακοπή των εχθροπραξιών για όσο κρατούσαν οι Αγώνες, ενώ ήταν μια καλή ευκαιρία στη διάρκειά τους οι εμπόλεμες ελληνικές πόλεις να προχωρήσουν σε διαπραγματεύσεις ανακωχής και ειρήνευσης…

Να ακόμα ένας λόγος που θα μπορούσε να θεωρηθεί ως αναγκαιότητα η επιμήκυνση της διάρκειάς τους με την προσθήκη και άλλων αθλημάτων, ώστε να δίνεται περισσότερος χρόνος στους διαπραγματευόμενους. Όχι, βέβαια ότι ήταν ο πραγματικός λόγος της προοδευτικής αύξησης του αριθμού των αγωνισμάτων αυτός, καθώς και της διάρκειας της διοργάνωσης από τη μία μέρα στις πέντε, αλλά σίγουρα συνέβαλλε.

Το αγώνισμα, λοιπόν, του Σταδίου δρόμου ήταν το πρώτο αγώνισμα των Ολυμπικών Αγώνων και το μοναδικό ίσαμε τη 14η Ολυμπιάδα στα 724 π.κ.χ. Για τούτο και οι Ολυμπιάδες έως ότου “καταργήθηκαν” καταγράφονταν και κατονομάζονταν με το όνομα του νικητή στον Στάδιο δρόμο. Δεν υπήρχε άλλος προσδιορισμός τους πέρα από αυτή την ονομασία. Ούτε κατ’ αύξοντα αριθμό. Χάρη δε στα λεπτομερή αρχεία του ολυμπιακού ιερατείου με τους καταλόγους των ολυμπιονικών και ιδιαίτερα των σταδιοδρόμων, έγινε κατά κύριο λόγο, η αναγωγή σε χρονολογίες γεγονότων πριν και μετά την κοινή χρονολόγηση.

Στα 724 π.κ.χ. προστέθηκε ένα ακόμα αγώνισμα δρόμου. Ο Δίαυλος δρόμος, όπου οι δρομείς φτάνοντας στο σημείο τερματισμού του Σταδίου δρόμου επέστρεφαν και τερμάτιζαν στο σημείο εκκίνησής τους, δηλαδή στην άφεση (αφετηρία). Σε μήκος η απόσταση αντιστοιχεί με το σημερινό αγώνισμα των 400 μέτρων (384 μέτρα, για την ακρίβεια).

Στα επόμενα Ολύμπια, το 720 π.κ.χ. προστέθηκε και ο Δόλιχος δρόμος, του οποίου η απόσταση δεν υπήρξε σταθερή. Αρχικά ήταν επτά στάδια (περίπου 1.400 μέτρα), αλλά έφτασε έως και 24 στάδια (περίπου 4.800 μέτρα). Σε σημερινές αναγωγές αγωνισμάτων δρόμων θα μπορούσε να αντιστοιχηθούν με τον δρόμο ημιαντοχής των 1.500 μέτρων η μικρότερη απόσταση και με τον δρόμο αντοχής των 5.000 μέτρων η μεγαλύτερη. Δόλιχος εκ του δολιχοδρομώ σημαίνει πάω και έρχομαι πολλές φορές συνεχώς πάνω στον ίδιο άξονα διαδρομής.

Στην 18η Ολυμπιάδα, το 708 π.κ.χ. προστέθηκε ένα σύνθετο αγώνισμα στίβου που αναδείκνυε τις ικανότητες και τις αθλητικές αρετές του αθλητή στον υπέρτατο βαθμό· το Πένταθλο. Τα τρία πρώτα αγωνίσματά του εμφανίστηκαν μόνο στο Πένταθλο και ποτέ από μόνα τους. Πρώτα διεξαγόταν το αγώνισμα του εκηβόλου ακοντισμού (δηλαδή ποιός θα έριχνε το ακόντιο μακρύτερα). Κατόπιν το άλμα σε μήκος, όπου οι αθλητές έτρεχαν προς το σκάμμα κρατώντας δυο αλτήρες τους οποίους πετούσαν πίσω τους μόλις ανασηκώνονταν για το άλμα. Υποτίθεται ότι τους έδινε μεγαλύτερη σε μήκος απόσταση το πέταγμα των αλτήρων προς τα πίσω τους. Δεν είναι γνωστό, αν επρόκειτο για το σημερινό άλμα σε μήκος απλούν ή τριπλούν ή κάτι παρεμφερές, επειδή αν και δεν γινόταν καταμέτρηση του μήκους (απλώς έμπαινε ένα σημάδι στο σημείο που προσγειωνόταν ο άλτης), υπάρχουν κάποιες αναφορές μήκους εξωπραγματικές για τα σημερινά δεδομένα αθλητικών δυνατοτήτων. Τρίτο στη σειρά αγώνισμα ήταν η Δισκοβολία, αγώνισμα του οποίου η τεχνική στον παλμό ρίψης δεν διέφερε πολύ από τον σημερινό παλμό ρίψης του οργάνου. Διέφερε, ωστόσο. Τόσο, όσο ώστε στις πρώτες σύγχρονες αθλητικές διοργανώσεις, με την ονομασία “ελληνική Δισκοβολία”, διεξαγόταν σαν ξεχωριστό αγώνισμα από τη σύγχρονη Δισκοβολία. Τέταρτο αγώνισμα ήταν ο Στάδιος δρόμος και πέμπτο η Πάλη. Νικητής του Πεντάθλου ανακηρυσσόταν αυτός που θα επικρατούσε στην Πάλη, επειδή σε αυτό το αγώνισμα έφτανε μόνο ένα ζευγάρι ύστερα από αποκλεισμούς των υπολοίπων αθλητών με σύστημα κάτι σαν το σύστημα νοκ άουτ στους αγώνες. Δεν υπήρχε το σύστημα βαθμολόγησης των αθλητών των αθλητών στα επιμέρους αγωνίσματα, ούτε οι νικητές τους λογιάζονταν ολυμπιονίκες, έστω στα τρία πρώτα, τα οποία δεν είχαν άλλη παρουσία στους Αγώνες.

Στην ίδια διοργάνωση προστέθηκε και η Πάλη και σαν ανεξάρτητο άθλημα με δύο τύπους αγωνίσματος. Την Ορθία Πάλη (Ορθοστάδην) και την Κάτω Πάλη (Πάλη στο έδαφος)/

Στα 688 π.κ.χ. και στην 23η Ολυμπιάδα προστέθηκε η Πυγμή (Πυγμαχία), στην 25η το 680 π.κ.χ. οι Αρματοδρομίες ή Αρματηλασίες τεθρίππου (με τέσσερα άλογα).

Ο στίβος των αρματοδρομιών και γενικότερα των ιππικών αγωνισμάτων βρισκόταν δίπλα στο στάδιο των αγωνισμάτων στίβου και τα ιππικά αγωνίσματα ήταν στα μόνα που μπορούσαν να συμμετάσχουν και γυναίκες, ως ιδιοκτήτες των αλόγων, χωρίς πάντως να παραβρίσκονται στους αγώνες. Ολυμπιονίκες δεν ανακηρύσσονταν οι ηνίοχοι, αλλά οι ιδιοκτήτες των αλόγων, κανονισμός χάρη στον οποίο έχουν καταγραφεί και γυναίκες ολυμπιονίκες.

Οι Ιπποδρομίες και το Παγκράτιο προστέθηκαν στην 33η Ολυμπιάδα το 648 π.κ.χ. Το Παγκράτιο σκληρότατο αγώνισμα συνδυασμός Πάλης και Πυγμαχίας υπήρξε πολύ δημοφιλές στην αρχαιότητα και ανέδειξε σε είδωλα τους νικητές του στην Ολυμπία.

Στην 37η Ολυμπιάδα το 632 π.κ.χ. προστέθηκαν ο Δρόμος κι η Πάλη Παίδων, ενώ το 628 π.κ.χ. προστέθηκε στην 38η Ολυμπιάδα το Πένταθλο Παίδων, που ωστόσο δεν επαναλήφθηκε σε επόμενη διοργάνωση.

Η Πυγμή Παίδων προστέθηκε στην 41η Ολυμπιάδα το 616 π.κ.χ.

Η επόμενη προσθήκη έγινε έναν αιώνα σχεδόν αργότερα, στην 65η Ολυμπιάδα του 520 π.κ.χ. Ήταν ο Οπλίτης δρόμος, ένα εξαιρετικά επίπονο αγώνισμα δρόμου ταχύτητας δύο ή τεσσάρων σταδίων, όπου οι αθλητές φορούσαν κράνος και περικνημίδες και κρατούσαν βαριά ασπίδα. Κανονικά θα έπρεπε να κρατούν και το πολεμικό τους ακόντιο και να φοράνε αορτήρα με το σπαθί τους, αλλά δεν επιτρεπόταν στον ιερό χώρο της Ολυμπίας η είσοδος δορυφόρων και ξιφοφόρων αντρών.

Στην 70η Ολυμπιάδα το 500 π.κ.χ. εισήχθη και το ιππικό αγώνισμα της Απήνης, άρμα που έσερναν δυο μουλάρια. Το αγώνισμα καταργήθηκε 15 Ολυμπιάδες αργότερα, επειδή τα ζώα αυτά είναι δύστροπα και δημιουργούσαν προβλήματα στη διεξαγωγή των Αγώνων.

Στην 93η Ολυμπιάδα το 408 π.κ.χ. προστέθηκε η Συνωρίς, πολεμικό άρμα με δύο άλογα και δυο αναβάτες. Τον ηνίοχο και τον παραιβάτη (πολεμιστή).

γραμμή τερματισμού στονΣτάδιο δρόμο

Μπαίνοντας ο 4ος αιώνας π.κ.χ. οι Αγώνες της Ολυμπίας φτάνουν στο απόγειό τους, ενώ νέα αγωνίσματα συνεχίζουν να εμπλουτίζουν το πενθήμερο πλέον πρόγραμμα της διάρκειάς τους.

Στην 96η Ολυμπιάδα το 396 π.κ.χ. ο αγώνας σαλπιγκτών και κηρύκων, στην 99η (384 π.κ.χ.) το τέθριππο με πώλους (νεαρά άλογα), στην 128η (268 π.κ.χ.) η συνωρίς με πώλους κέλητες (νεαρά άλογα ιππασίας) στην 131η και στην 145η το Παγκράτιο Παίδων που καταργήθηκε στην αμέσως επόμενη λόγω της βιαιότητάς του σαν άθλημα.

Να σημειωθεί ότι οι Σπαρτιάτες δεν έπαιρναν μέρος στα λεγόμενα βαρέα αθλήματα, της Πάλης, της Πυγμαχία και του Παγκράτιου, επειδή υπήρχε το ενδεχόμενο να ηττηθεί ο αθλητής δια της απαγορεύσεως δηλαδή να παραδοθεί μη δυνάμενος να συνεχίσει και η πρακτική του να παραδοθεί Σπαρτιάτης σε αντίπαλο ήταν ανεπίτρεπτο από τους νόμους της Σπάρτης!

ΤΑ «ΟΛΥΜΠΙΑ» ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

(3ο μέρος)

Από τα τέλη του 7ου π.κ.χ. αιώνα οι Αγώνες της Ολυμπίας είχαν αρχίσει να αποκτούν το κύρος του σημαντικότερου γεγονότος στον ελλαδικό χώρο από κοινωνική, πολιτική, θρησκευτική και πολιτιστική άποψη. Φυσικά και σαν αυτή καθεαυτή πανελλήνια αθλητική διοργάνωση. Όντας δε και ο κυριότερος αιώνας της ελληνικής εξάπλωσης στη λεκάνη της Μεσογείου και στις ακτές του Ευξείνου Πόντου με τις δεκάδες αποικίες, δινόταν η ευκαιρία συνάθροισης αθλητών και ανθρώπων του πνεύματος όλο και από περισσότερες περιοχές της Νότιας Ευρώπης, της Βόρειας Αφρικής και της Δυτικής Ασίας, παντού όπου ανθούσε ο Ελληνισμός.

Δεν ήταν μόνο η αθλητική άμιλλα που σφυρηλατούσε τους δεσμούς των Πανελλήνων  με τη συγκέντρωση στην κοιλάδα του Αλφειού του ανθού της σωματικής αλκής. Ήταν και η παρουσία εκεί θαλασσοπόρων κι εξερευνητών του τότε γνωστού και αγνώστου κόσμου, που πληροφορούσαν άμεσα και από πρώτο χέρι τους συνέλληνές τους για τις ανακαλύψεις νέων γαιών, νέων επιτευγμάτων, για άλλους λαούς που είχαν συναντήσει. Αργότερα, στους αιώνες του κλασικού ελληνισμού προστέθηκαν φιλόσοφοι, σοφιστές, ρήτορες, ποιητές και περιηγητές που κοινοποιούσαν κατά τη διάρκεια των Αγώνων και τους νέους δρόμους που οι ίδιοι άνοιγαν στην ανθρώπινη σκέψη και στην καλλιτεχνική δημιουργία.

Οι Ολυμπιάδες έφτασαν στο απόγειό τους στο κάθε επίπεδο της συμβολής τους  στη δημιουργία του ελληνικού πολιτισμού κατά τον 5ο και κατά τον 4ο αιώνα της προ κοινής χρονολόγησης εποχής.

Ήταν δε, τόσο μεγάλη η σημαντικότητά τους, που λέγεται ότι στην Ολυμπιάδα του 480 π.κ.χ. το ενδιαφέρον των Πανελλήνων ήταν περισσότερο στραμμένο στην έκβαση των Αγώνων, παρά στην έκβαση της Μάχης στις Θερμοπύλες! Μάλλον όμως πρόκειται για αστικό μύθο, αφού ημερομηνιακά δεν θα έπρεπε να συμπίπτουν αυτά τα δυο γεγονότα, έστω κι αν η μάχη διεξήχθη στα τέλη Αυγούστου και όχι στις αρχές Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με άλλες εκτιμήσεις. Το σίγουρο πάντως είναι ότι οι Αγώνες είχαν διεξαχθεί κανονικά, τουλάχιστον, ενώ οι Πέρσες προέλαυναν στον βορειοελλαδικό χώρο.

Για 10 ολόκληρους αιώνες -οκτώ π.κ.χ. και δύο μ.κ.χ.- οι Ολυμπιάδες τελούνταν κανονικά, ανά τετραετία, αν και η παρακμή τους είχε αρχίσει αργά στην αρχή, ραγδαία κατόπιν μετά τη ρωμαϊκή κατάκτηση του ελλαδικού χώρου. Σε αυτό το διάστημα μόλις τέσσαρες Ολυμπιάδες δεν οργανώθηκαν από τους Ηλείους, όπου οι τρεις διοργανώθηκαν από τους Πισάτες, που ούτε στιγμή δεν είχαν πάψει να διεκδικούν αυτοί το δικαίωμα της διοργάνωσης, ενώ στην τέταρτη είχαν αναμειχθεί οι κατακτητές Ρωμαίοι. Αυτές τις διοργανώσεις οι Ηλείοι δεν τις αναγνώρισαν και δεν τις κατέγραψαν στα αρχεία τους, Τις ονόμασαν μάλιστα “Ανολυμπιάδες” ως ουδέποτε διεξαχθείσες.

Μετά τη ρωμαϊκή κατάκτηση καταργήθηκε άτυπα το εθιμικό δικαίωμα να συμμετέχουν αποκλειστικά μόνο Έλληνες αθλητές, καθώς και Ρωμαίοι άρχισαν να συμμετέχουν στους Αγώνες με τον ισχυρισμό, ότι κατάγονται από ελληνικές ρίζες! Αργότερα, στα πλαίσια της Pax Romana απέκτησαν το ίδιο δικαίωμα συμμετοχής και οι πολίτες των χωρών που βρίσκονταν κάτω από τη ρωμαϊκή κυριαρχία, ανεξάρτητα του αν είχαν την ιδιότητα του Ρωμαίου πολίτη (ο τίτλος του Ρωμαίου πολίτη απονεμόταν σε πρόσωπα και όχι σε ολόκληρες εθνότητες) ή όχι.

Παράλληλα, άρχισε και ο ξεπεσμός του ηθικού κύρους των Αγώνων. Επαγγελματισμός των αθλητών και διαφθορά κυριαρχούσαν πλέον, ενώ και η ανά τετραετία συχνότητά τους καταστρατηγήθηκε και η τελευταία επίσημη Ολυμπιάδα διοργανώθηκε μέσα στη γενική απαξίωση του θεσμού το 391 μ.κ.χ. Ήταν και ο Χριστιανισμός που στο μεταξύ είχε επικρατήσει ο οποίος θεωρούσε την άθληση του σώματος ως μη συνάδουσα με τη θρησκευτική πίστη. Η μόνη “άθληση” που επέτρεπε ο Χριστιανισμός ήταν η προετοιμασία της ψυχής, ακόμα και μέσω μαρτυρίων για να γίνει δεκτή στη μέλλουσα ζωή της επουράνιας βασιλείας.

Έτσι όταν ο Θεοδόσιος ο Μεγάλος το 393 μ.κ.χ. εξέδωσε το “εντίκτουμ” (διάταγμα) περί απαγορεύσεως των τελετών της “ειδωλολατρίας” ανάμεσα στις οποίες συμπεριλαμβανόταν και οι αθλητικοί αγώνες, αφού συνδέονταν άμεσα με την αρχαιοελληνική θρησκεία του 12θέου, στην ουσία δεν κατάργησε τίποτα. Οι Ολυμπικοί Αγώνες είχαν εκφυλιστεί και είχαν ουσιαστικά αυτοκαταργηθεί από πολλές Ολυμπιάδες πριν. Ίσως θα ήταν καλύτερα να είχε υπάρξει ένας Θεοδόσιος αρκετά νωρίτερα που να τους είχε “καταργήσει”, ώστε αυτοί να έσβηναν ενώ ακόμα η αίγλη τους δεν είχε αρχίσει να χάνει τη λάμψη της. Το “εις έδαφος φέρειν” του Θεοδόσιου του Μικρού (εγγονού του προηγουμένου) και οι ορδές των βαρβάρων που ισοπέδωσαν ό,τι είχε απομείνει στον χώρο της Ολυμπίας ήταν αυτά που έκαναν την Ολυμπία και τους αγώνες της να ξεχαστούν. Ήρθε μετά και η λάσπη του Αλφειού που σκέπασε τα πάντα για περισσότερα από 1.000 χρόνια και οι Ολυμπικοί Αγώνες ζούσαν στις μνήμες σαν θρύλος. Κάτι ανάμεσα στον μύθο της ύπαρξής τους και στην πραγματικότητα.

Όταν οι θρησκευτικές προκαταλήψεις για το ανθρώπινο σώμα ξεπεράστηκαν, οι Αγώνες της Ολυμπίας άρχισαν και πάλι στην Αναγέννηση να αποκτούν τις διαστάσεις του συμβόλου για τον ύμνο του ανθρωπίνου σώματος… Το “σιδερένιο πλάσε κι άξιο το κορμί...” του ποιητή αποκτούσε ένα νόημα που πιθανώς ξεπερνούσε σε διαστάσεις την αρχαιοελληνική του υπόσταση.

(συνεχίζεται)

ΤΑ «ΟΛΥΜΠΙΑ» ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

 (2o μέρος)

Ήταν στη 14η Ολυμπιάδα το 724 π.κ.χ. όπου προστέθηκε και δεύτερο αγώνισμα, αλλά η διάρκεια της διοργάνωσης παρέμεινε η ίδια· μία ημέρα κατά την πρώτη πανσέληνο μετά το θερινό ηλιοστάσιο.

Το αγώνισμα ήταν ο δίαυλος δρόμος ή απλώς δίαυλος και η απόσταση του σταδίου δρόμου με επιστροφή και τερματισμό από το σημείο της εκκίνησης. Δηλαδή επρόκειτο για μια απόσταση 384 μέτρων. Στην επόμενη Ολυμπιάδα προστέθηκε και ο δόλιχος δρόμος, όπου οι δρομείς έτρεχαν απόσταση ίση με 24 στάδιους δρόμους (4,5 χιλιόμετρα). Σε δώδεκα χρόνια μετά προστέθηκε και το σύνθετο αγώνισμα του πένταθλου. Ήταν το αγώνισμα των υπεραθλητών, αφού ο νικητής του αναδεικνυόταν περνώντας από τη δοκιμασία πέντε διαφορετικών αγωνισμάτων (στάδιος δρόμος, άλμα σε μήκος , εκήβολος ακοντισμός, δισκοβολία και πάλη). Σταδιακά προστέθηκαν διάφοροι τύποι αρματοδρομιών, δρόμος οπλίτης, πυγμαχία, πάλη ως ανεξάρτητο από το πένταθλο αγώνισμα, αγώνες παίδων και το 648 το παγκράτιο, ένα σκληρό αγώνισμα με στοιχεία πάλης και πυγμαχίας κατά το οποίο δεν επιδιωκόταν μεν η φυσική εξόντωση του αντιπάλου, αλλά υπήρξαν αναμετρήσεις ακόμα και με θανατηφόρους τραυματισμούς.

Εκτός από τους καθαρά αθλητικούς αγώνες, διεξάγονταν ταυτόχρονα και αγώνες σαλπιγκτών και κηρύκων, όπου οι νικητές τους λογιάζονταν κι αυτοί ολυμπιονίκες.

Μολονότι στους αγώνες δεν συμμετείχαν γυναίκες (ούτε να τους παρακολουθούσαν επιτρέπονταν με ποινή θανάτου για τις παραβάτισσες, αν και δεν αναφέρεται να εφαρμόστηκε σε κάποια περίπτωση αυτός ο νόμος) στα αρχεία του ολυμπιακού ιερατείου έχουν καταγραφεί και γυναίκες που κέρδισαν τη δόξα, αλλά όχι και τον κότινο του ολυμπιονίκη. Ήταν ιδιοκτήτριες αλόγων τα οποία είχαν νικήσει σε αρματοδρομίες.

Από τα Ολύμπια του 692 π.κ.χ. στη διάρκεια των Αγώνων προστέθηκε και δεύτερη μέρα, ενώ το 632 οι μέρες έγιναν πέντε, από τις οποίες οι τρεις ήταν αφιερωμένες στο αγωνιστικό μέρος και οι δύο στις παράπλευρες τελετουργικές δραστηριότητες. Το στεφάνωμα των νικητών γινόταν κατά την πέμπτη και τελευταία μέρα, επακολουθούσαν οι σχετικές ευχαριστήριες θυσίες και  στα επινίκια με γερά τσιμπούσια από τα σφάγια των θυσιών συμμετείχαν και οι θεατές των Αγώνων. Το φαγοπότι κρατούσε ίσαμε το πρωί της άλλης μέρας, όπου αθλητές, προπονητές, αντιπροσωπείες και θεατές άρχιζαν να παίρνουν τον δρόμο της επιστροφής για τις πόλεις τους.

Η εκεχειρία τους προστάτευε για ακόμα μερικές μέρες προκειμένου να περάσουν από εχθρικές ή εμπόλεμες περιοχές. Ωστόσο, όχι σπάνια στο διάστημα των πέντε αυτών ημερών που διαρκούσαν οι Αγώνες οι επίσημες αντιπροσωπείες, οι θεωρίες όπως λέγονταν, πόλεων-κρατών ευρισκομένων σε εχθροπραξίες μεταξύ τους είχαν την ευκαιρία να διαπραγματευτούν ανακωχές και τούτο ήταν ένας από τους σκοπούς των Αγώνων· μέσα από την αθλητική συναδέλφωση να βρεθούν τρόποι ειρηνικής διευθέτησης των διαφορών ανάμεσα στις ελληνικές πόλεις.

  ΜΙΚΡΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΟΛΥΜΠΙΑΔΩΝ

Στις 200 ακριβώς μέρες που απομένουν έως στις 27 Ιουλίου, ημέρα έναρξης της 30ης διοργάνωσης των συγχρόνων Ολυμπικών (*) Αγώνων στο Λονδίνο, ο Dino RetroSportivo θα έχει την ευκαιρία να παρουσιάσει ένα εκτενές και πολυεπίπεδο αφιέρωμα που θα απλωθεί σε όλο το χρονικό διάστημα των σχεδόν επτά μηνών.

Σε γενικές γραμμές:

-Η ιστορία των αρχαίων Ολυμπικών Αγώνων και η Εκεχειρία, τα αθλήματα, τα τελετουργικά. Μικρές ιστορίες και μορφές ολυμπιονικών της αρχαιότητας.

-Η προϊστορία των συγχρόνων διοργανώσεων

-Τα τελετουργικά των συγχρόνων Ολυμπικών Αγώνων: Αφή φλόγας και μεταφορά της, όρκος Αθλητών, σημαία Ολυμπικών Αγώνων, τελετές έναρξης και λήξης, Ολυμπιακός Ύμνος (σημ. διατηρείται η ονομασία “Ολυμπιακός” επειδή έτσι ακριβώς τον τιτλοφόρησε ο ποιητής του, ανεξάρτητα αν από τη μετάφρασή του προκύπτει το σωστότερο: “Ολυμπικός”).

-Ιστορική αναδρομή για κάθε μια Ολυμπιάδα χωριστά. Επίσης σε χωριστές ενότητες: οι πιο μεγάλες “μάχες” για τη κατάκτηση του χρυσού μεταλλίου, τα πιο μεγάλα ρεκόρ, οι μεγάλες μορφές της κάθε διοργάνωσης, δραματικά ή ευτράπελα στιγμιότυπα, ανθρώπινες ιστορίες, ενδιαφέροντα και απρόβλεπτα στατιστικά, οι μασκότ, οι αφίσες, τα παρασκήνια, η ελληνική συμμετοχή κλπ.

-Τα θεσμικά όργανα και το Δίκαιο των Ολυμπικών Αγώνων.

-Η πολιτικοποίηση και η εμπορευματοποίηση των συγχρόνων Ολυμπικών Αγώνων

-Πορτρέτα αθλητών και αθλητριών που σφράγισαν με τη συμμετοχή τους την Ιστορία των Αγώνων

-Η ολυμπική ιστορία του καθενός αθλήματος και αγωνίσματος από αυτά που συμπεριλαμβάνονται στο πρόγραμμα των Αγώνων, καθώς και αυτών, τα οποία υπήρξαν για ένα διάστημα ολυμπικά, αλλά τώρα έχουν καταργηθεί.

Στη δομή των θεμάτων δεν θα υπάρξει κάποια συγκεκριμένη σειρά, παρά μόνο η χρονολογική στην παρουσίαση των 26 τελεσθέντων από τις 29 σύγχρονες Ολυμπιάδες.

(*) Γιατί "Ολυμπικοί" και όχι "Ολυμπιακοί" εξηγείται στην εισαγωγική ανάρτηση, προαγγελία του αφιερώματος.

Φανταστική αναπαράσταση του περιβάλλοντος χώρου και των κτισμάτων  της Ολυμπίας. Υποτίθετα ότι απεικονίζει τον ιερό χώρο κατά τον 4ο αιώνα, όπου χρονικά τοποθετείται και η ακμή των Αγώνων.

ΤΑ «ΟΛΥΜΠΙΑ» ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

Πρώτο μέρος

Ολυμπία: τόπος ιερός των Πανελλήνων

Οι σύγχρονες εγκαταστάσεις της Δ.Ο.Α. (Διεθνής Ολυμπιακή
Ακαδημία). Στο βάθος διακρίνεται το Στάδιο.

Η Ολυμπία δεν υπήρξε ποτέ στην αρχαιότητα πόλη με τη διοικητική σημασία της οργάνωσης. Ήταν ένα ιερό. Ο κορυφαίος ιερός τόπος όλων των Ελλήνων, αφιερωμένο πρωταρχικά στον Δία, πατέρα θεών κι ανθρώπων. Τα κτίσματα -ναοί, βωμοί, θησαυροί, ξενώνες  και αθλητικές εγκαταστάσεις- που προστέθηκαν με την πάροδο του χρόνου στην ιερή Άλτη, το ιερό άλσος δηλαδή, και το γεγονός ότι έσφυζε από ζωή σε ολόκληρη τη διάρκεια του χρόνου, λόγω των προσκυνητών που την επισκέπτονταν, των μονίμων κατοίκων -ιερατείου, διοικητικών υπαλλήλων και δούλων-, που εργάζονταν σε αυτή, έχει δώσει τη λανθασμένη εντύπωση ότι επρόκειτο για πόλη. Κι ακόμα περισσότερο: Ολυμπία λεγόταν ολόκληρη η περιοχή στην κοιλάδα του Αλφειού και όχι μόνο ο χώρος γύρω από την Άλτη.



Ειδυλλιακό σημείο του ποταμού Αλφειού. ο οποίος διασχίζει
την κοιλάδα της Ολυμπίας.



Και πιο συγκεκριμένα η πλήρης ονομασία της ήταν Ολυμπία Γη, ως εδαφική προέκταση των χαμηλών λόφων, των Ολυμπίων (κατά μια ετυμολογική εκδοχή “Όλυμπος” ενδέχεται να σημαίνει “βουνό” “όρος”).

Πριν καθιερωθεί ως λατρευτικός τόπος του Δία, λατρευόταν εκεί η Γαία, η Ρέα και ο Κρόνος, οποίος κατέπεσε από θεός-εξουσιαστής του κόσμου μετά τη νίκη του Δία στην Τιτανομαχία.



Το στάδιο σήμερα και στο βάθος ο Κρόνιος λόφος



Κατάλοιπο της προηγούμενης λατρείας έως σήμερα είναι η ονομασία του λόφου πάνω από την Άλτη· ο Κρόνιος λόφος, στην κορυφή του οποίου δέσποζε ιερό αφιερωμένο στην προηγούμενη τοπική λατρεία του Κρόνου και της Ρέας.

Ο στίβος ήταν ένας απλός ευθύς  και πλατύς ισοπεδωμένος διάδρομος, όπου στην μια άκρη του  ήταν η άφεσις (αφετηρία) και στην άλλη ο τερματισμός ή η στροφή για τα αγωνίσματα δρόμων μεγαλύτερα του ενός σταδίου. Δεν υπήρχαν κερκίδες και οι θεατές παρακολουθούσαν τους αγώνες στα πρανή από τις τρεις πλευρές του διαδρόμου. Τα μοναδικά καθίσματα ήταν αυτά για τους ελλανοδίκες στη νότια πλευρά του σταδίου και από την απέναντι πλευρά ο θρόνος της ιέρειας της Δήμητρας Χαμύνης, της μοναδικής γυναίκας που επιτρεπόταν να παρακολουθήσει τους Αγώνες.

Οι μυθολογικές εκδοχές για την καθιέρωση των Ολυμπιακών Αγώνων είναι αρκετές με αντίστοιχους θεμελιωτές τους. Ο Ιδαίος Ηρακλής, ο Θηβαίος Ηρακλής σε δύο μυθολογικές εκδοχές, ο Αέθλος βασιλιάς τη Ήλιδας, από το όνομα του οποίου ο άθλος, το άθλημα, ο Κλύμενος από την Κρήτη, ο ίδιος ο Δίας για να γιορτάσει τη νίκη του επί των Τιτάνων, ο Πέλοπας αφού σκότωσε τον Οινόμαο με δόλο σε αρματοδρομία όπου το έπαθλο για τον νικητή και επίδοξο γαμπρό του Οινόμαου, αφού θα του έδινε για γυναίκα την κόρη του Ιπποδάμεια, ήταν ο θρόνος και ποινή για την ήττα, ο θάνατος του διεκδικητή. Ο αποσυμβολισμός αυτής της εκδοχής φανερώνει βία και αίμα στις ρίζες των Αγώνων.

Αγριελιά στην Άλτη, το ιερό άλσος. Από τα κλωνάρια της, 
ιερής αγριελιάς, τους κότινους, φτιάχνονταν τα ατίμητα
στεφάνια των νικητών στα Ολύμπια.

Οι μυθολογικές εκδοχές για την καθιέρωση των Ολυμπιακών Αγώνων είναι αρκετές με αντίστοιχους θεμελιωτές τους. Ο Ιδαίος Ηρακλής, ο Θηβαίος Ηρακλής σε δύο μυθολογικές εκδοχές, ο Αέθλος βασιλιάς τη Ήλιδας, από το όνομα του οποίου ο άθλος, το άθλημα, ο Κλύμενος από την Κρήτη, ο ίδιος ο Δίας για να γιορτάσει τη νίκη του επί των Τιτάνων, ο Πέλοπας αφού σκότωσε τον Οινόμαο με δόλο σε αρματοδρομία όπου το έπαθλο για τον νικητή και επίδοξο γαμπρό του Οινόμαου, αφού θα του έδινε για γυναίκα την κόρη του Ιπποδάμεια, ήταν ο θρόνος και ποινή για την ήττα, ο θάνατος του διεκδικητή. Ο αποσυμβολισμός αυτής της εκδοχής φανερώνει βία και αίμα στις ρίζες των Αγώνων. Άλλος μύθος αναφέρει ότι τους Αγώνες τους καθιέρωσε ο Πίσος, ιδρυτής και βασιλέας της Πίσας στη δικαιοδοσία της οποίας ανήκε η Ολυμπία αρχικά, καθώς και η τέλεση των Αγώνων. Τέλος, η πιο αληθοφανής δείχνει να είναι η εκδοχή που αναφέρει ο Στράβωνας, επειδή ο συμβολισμός της είναι ιστορικά ξεκάθαρος. Αναφέρει ως ιδρυτή των Ολυμπίων τον Όξυλο αρχηγό των δωρικών φύλων που, με την κάθοδό τους στη  Πελοπόννησο στην εποχή του χαλκού, κατέκτησαν την περιοχή που έλεγχαν παλαιότερα αχαϊκά φύλα και καταργώντας τις αρχαίες λατρείες επέβαλλαν τη λατρεία του ολυμπίου δωδεκάθεου. Ανάμεσα στις λατρευτικές εκδηλώσεις τους ήταν και οι αθλητικο-θρησκευτικές διοργανώσεις.



Ό,τι έχει απομείνει από το κτίσμα της παλαίστρας.



Οι μύθοι δείχνουν και κάτι άλλο: ότι οι Αγώνες στην Ολυμπία προϋπήρχαν από την επίσημη καταμέτρησή τους με αρχή το 776 πριν από την κοινή χρονολόγηση (π.κ.χ.). Τουλάχιστο 100 χρόνια νωρίτερα, στους σκοτεινούς χρόνους της ιστορίας ή της προ-ιστορίας, αν θέλετε, υπάρχει μαρτυρία αρχαίων συγγραφέων για τη συμφωνία του Λυκούργου (του νομοθέτη της Σπάρτης), του Ιφίτου του βασιλέα της Ήλιδας και του Κλεισθένη της Πίσας, που κατοχύρωνε το ιερό και απρόσβλητο από στρατιωτική εισβολή της ιερής Άλτης, καθώς επίσης όριζε και την εκεχειρία κατά τη διάρκεια των Αγώνων (που φυσικά προϋπήρχαν).

Η συμφωνία αυτή είχε γραφεί κυκλικά πάνω σε χάλκινο δίσκο, τον λεγόμενο δίσκο του Ιφίτου. Ο Παυσανίας τοποθετεί την σύναψη της συμφωνίας στα 884 π.κ.χ. Ωστόσο, στα 108 χρόνια που μεσολαβούν ίσαμε την επίσημη καταγραφή των Αγώνων, τίποτα δεν είναι γνωστό.

(συνεχίζεται)